Trang web BuddhaSasana

Times (Unicode) font

TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT

Tập 2 - KẾ HOẠCH HOÀNG TỬ

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

* DIỆU PHƯƠNG XUẤT BẢN 2005 *

-ooOoo-

TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được ghi chép trong Kinh Bổn Sanh (Jàtaka). Đây là tập thứ 10 trong Tiểu Bộ Kinh. "Tiền thân" là những đời sống trước, những kiếp quá khứ. Mỗi truyện thường gồm: phần truyện hiện tại, phần truyện quá khứ, phần kết hợp và một bài kệ.

Phần "TRUYỆN HIỆN TẠI" kể một câu truyện được xem là đang xảy ra trong thời Đức Phật còn tại thế. Nhân dịp này Đức Phật nhắc lại một câu truyện trong quá khứ có liên quan.

Phần "TRUYỆN QUÁ KHỨ" kể một câu truyện từ thời xa xưa có liên hệ đến những nhân vật trong câu truyện hiện tại. Trong truyện quá khứ luôn luôn có sự hiện diện của một vị Bồ Tát, vị này là tiền thân của Đức Phật.

Phong cách đạo đức của các vị Bồ Tát thật toàn hảo từ sự suy tư cho đến lời ăn tiếng nói và việc làm. Ngài là nhân vật chính cao cả, phi thường với nếp sống chân thiện, hướng thượng. Ngài thường giáo hóa người chung quanh bằng tấm gương đạo đức của chính mình. Ngài có đầy đủ các đức tính như trì giới thanh tịnh, bố thí rộng rãi, Thiền định tinh tấn liên tục và hành trì hạnh nhẫn nhục cao độ đến mức xả thân. Các vị Bồ Tát này khi thì làm thú vật, khi thì làm người, đôi khi làm chư thiên, có lúc làm thần cây v.v…

Phần "KẾT HỢP" là phần liên kết truyện hiện tại với truyện quá khứ. Chỉ rõ sự liên hệ giữa những nhân vật chính trong hai câu truyện, để rồi "nhận diện tiền thân" tức là nói rõ ra rằng "người này", "sinh vật này" trong truyện quá khứ "là ai" trong truyện hiện tại.

Mỗi truyện tiền thân có một bài "KỆ". Kệ đó thường dựa vào câu truyện để đưa ra lời phê bình.

Tập TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được coi là do các đệ tử của Đức Phật trước tác và mượn tiếng là Phật dạy để phổ biến những lời giáo huấn của Đức Phật. Người ta suy ra rằng các vị này sống trong thời Đức Phật hoặc chỉ sau đó khoảng vài chục năm. Đầu tiên truyện được truyền khẩu, về sau người ta sưu tập lại và ghi chép thành kinh sách.

Các truyện tiền thân thật sự là những tài liệu có giá trị cả về mặt văn học, sử học, ngôn ngữ học, đạo đức học và giáo dục Phât giáo... Truyện có mục đích tạo niềm tin vào đạo pháp trong mọi tầng lớp xã hội. Truyện mở ra một kỷ nguyên mới trong cung cách truyền bá đạo Phật.

Các truyện tiền thân này, nhất là các truyện về súc vật, nhiều khi vượt qua biên giới tôn giáo và trở thành cổ tích dân gian, nửa thần thoại, nửa thực tế, không lệ thuộc một tôn giáo nào hay xứ sở nào cả. Đây là gia tài chung của nền văn hóa dân gian. Chính vì vậy mà các truyện tiền thân này rất được phổ biến, không những trong giới Phật tử mà còn lan ra khắp cả mọi địa phương và mọi dân tộc nữa. Truyện tồn tại với giá trị độc đáo trong nền văn chương thánh thiện của thế giới. Mặc dù đã hơn hai ngàn năm trăm năm qua kể từ khi những truyện này được kể, ngày nay truyện vẫn chứa đựng sự hấp dẫn và còn có khả năng lôi cuốn làm say mê tâm hồn các độc giả trẻ em cũng như người lớn.

*

Các truyện tiền thân Đức Phật đã được nhiều người kể lại, thường là bằng văn xuôi, đôi khi bằng tranh ảnh. Trong cuốn sách này, và có lẽ đây là lần đầu tiên, truyện được kể lại bằng một ngôn ngữ bình dị dưới hình thức thơ, những vần thơ "lục bát" có tính cách thuần túy dân tộc, để người đọc và người nghe dễ hiểu và dễ nhớ.

Tác giả khi kể lại truyện tiền thân bằng thơ đã dựa vào tài liệu tiếng Anh tương đối ngắn gọn và đơn giản là: "BUDDHIST TALES FOR YOUNG AND OLD" của Ven. Kurunegoda Piyatissa Maha Thera và Todd Anderson. Tài liệu gồm 2 cuốn với tổng cộng 100 truyện.

Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhất (1995) là do Sally Bienemann, Millie Byrum và Mark Gilson. Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhì (1996) là do John Patterson. Vì truyện kể nhắm cho các độc giả phương Tây nên các tranh vẽ hầu như thiếu sắc thái Á Đông.

Tài liệu trên đây không đề cập tới phần "Truyện Hiện Tại" mà chỉ đơn giản đề cập đến phần "Truyện Quá Khứ" của các truyện tiền thân mà thôi.

Cuối sách là phần "Nhận Diện Tiền Thân Đức Phật" giới thiệu cho mọi người được biết người nào, sinh vật nào, thần nào là vị Bồ Tát (tức tiền thân Đức Phật) trong câu truyện quá khứ đã kể ở trên.

Tác giả khi kể truyện lại bằng thơ cũng đã tham khảo thêm các truyện về tiền thân Đức Phật của Hòa thượng Thích Minh Châu dịch từ nguyên bản tiếng Pali và do Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành.

Bộ "TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT" của cư sĩ Tâm Minh Ngô Tằng Giao gồm nhiều tập. Tập số 2 này gồm 31 truyện thơ và có nhan đề là: "KẾ HOẠCH HOÀNG TỬ".

Ước mong rằng người đọc cũng như người nghe truyện sẽ ghi nhớ mãi trong tâm cái nếp sống đạo đức chân chính cùng những lời khuyên dạy quý báu của vị Bồ Tát trong truyện để cùng nhau cố gắng noi theo hầu đạt được cái Chân, Thiện, Mỹ trong cuộc sống hàng ngày.

-ooOoo-

Trước khi câu chuyện xảy ra
Ở bên châu Á người ta nói rằng
Voi và chó chẳng kết thân
Chẳng bao giờ có thể gần gũi nhau,
Voi không ưa chó từ lâu
Chó thời hãi sợ voi, đâu muốn gần
Voi to xác, voi lớn thân
Chó thường hoảng hốt sủa ầm ĩ lên
Mỗi khi voi đến kề bên
Khiến voi bực bội nổi điên nổi khùng
Voi liền rượt chó tưng bừng
Không còn kiên nhẫn mà dừng bước chân.
Chó nằm yên, chó lặng thầm
Thời voi kia vẫn nổi sân như thường
Tấn công chó chẳng chịu nhường
Cả hai do đó mãi vương hận thù.
*
Bây giờ kể chuyện cung vua
Có chàng voi quý đã từ lâu nay
Được nuôi ăn đầy đủ thay
Được người kỹ lưỡng hàng ngày chăm nom.
Chó hoang kia lại gầy còm
Trơ xương, ốm đói, héo hon thân người
Quẩn quanh ở cạnh chuồng voi
Lang thang kiếp sống, nổi trôi cuộc đời
Một ngày chó chợt đánh hơi
Thấy mùi thực phẩm tuyệt vời thoảng ra
Lần theo chó thấy voi ta
Trong chuồng ăn uống thật là ngon sao
Chó bèn lén lút lẻn vào
Ăn đồ rơi vãi. Voi nào có hay
Miệng voi ăn rớt quanh đây
Chó theo đuôi hưởng hàng ngày no nê
Ở lì luôn chẳng muốn đi
Chuồng voi quanh quẩn còn gì sướng hơn.
Chú voi mạnh mẽ, to con
Bữa ăn thưởng thức thơm ngon thoả tình
Đâu thèm để mắt cạnh mình
Chó hoang loắt choắt chạy quanh kiếm mồi.
Ăn thừa như thế mãi rồi
Chó hoang đói khát một thời trơ xương
Giờ đây mập mạp dễ thương
Tấm thân mạnh mẽ, bộ lông mượt mà
Chàng voi tốt tính nhà ta
Bắt đầu để mắt nhìn qua chó rồi.
*
Kiếm ăn luẩn quẩn bên voi
Lâu ngày quen thuộc chó thời dạn ra
Chạy quanh voi, chẳng lánh xa
Và không còn sủa như là thói quen.
Thấy rằng chó chẳng làm phiền
Lại luôn thân thiện kề bên hàng ngày
Dần dần voi cũng đổi thay
Kết thân với chó từ nay thắm tình
Khi ăn đâu chịu một mình
Nếu không có bạn ở quanh vui đùa.
Khi nô rỡn chó rất ưa
Nắm vòi voi nặng đong đưa mọi chiều
Quay tròn, uốn éo đủ điều
Dần dần từ đó thương yêu ngập tràn
Thành bạn quý, thành bạn vàng
Nào đâu còn muốn đôi đường cách chia.
*
Một hôm có khách vùng kia
Từ phương xa bỗng ghé về đây chơi
Nghe đồn voi quý, tới coi
Thấy con chó lạ trong nơi chuồng này
Chó giờ tốt mã, đẹp thay
Lăng xăng chạy nhảy, loay hoay nghịch đùa
Khách nhìn thấy, khách thích ưa
Biếu tiền lính gác rồi đưa chó về
Một làng xa lắc vùng quê
Không còn ai biết mà đi kiếm tìm.
Voi từ ngày đó muộn phiền
Bởi vì vắng bạn thân bên cạnh mình
Không ăn uống, cứ lặng thinh
Chẳng buồn tắm táp, thân hình héo hon
Thế là lính gác báo luôn
Trình vua được rõ đâu còn chờ chi,
Phần liên quan đến chó kia
Lính không trình báo chút gì cùng vua.
Vua lo lắng, vua ưu tư
Mời quan thân cận từ xưa lắm tài
Giỏi về súc vật lâu đời
Sai quan tìm hiểu tận nơi tỏ tường.
Quan tuân lệnh đi đến chuồng
Thấy voi đờ đẫn u buồn nằm đây
Quan suy ra: "Chú voi này
Đã từng hoạt động, lại hay vui đùa
Giờ sao sầu muộn lừ đừ,
Voi thời tâm tính gần như giống người
Chắc là mất bạn thân thôi!"
Quan bèn quay hỏi những người lính canh
Họ bèn khai rõ ngọn ngành:
"Thưa voi và chó có tình tương thân
Giờ đây đáng tiếc vô ngần
Chó kia đi mất chẳng gần gũi voi
Người ta mang chó đi rồi
Nào đâu có biết tăm hơi mà tìm!"
Lắng nghe, suy nghĩ, lặng im
Quan về trình lại vua hiền đầu đuôi
Thêm rằng: "Giữa chó và voi
Tình thân quyến luyến khác đời lâu nay
Nên khi chó chẳng còn đây
Voi thời buồn bã hao gầy khôn nguôi!"
Vua lên tiếng: "Ở trên đời
Tình thân bạn hữu tuyệt vời quý sao,
Làm voi vui, liệu cách nào
Ta tìm chú chó kia mau mang về!"
Quan thưa rằng chẳng khó chi
Xin ra thông báo gửi đi khắp vùng
Rằng chuồng voi của hoàng cung
Trước đây có chó ở cùng bên voi
Giờ đây chó đó mất rồi
Ai nuôi chó phải tức thời thả ra
Nếu không phạt nặng chẳng tha
Lệnh vua ban bố, mọi nhà phải theo.
*
Quả nhiên một sớm một chiều
Chó kia được thả! Đúng điều chờ mong!
Chó ta hoan hỉ vô cùng
Phóng về tìm bạn nơi chuồng voi xưa
Có voi quý của nhà vua.
Phần voi cũng vậy, rất ư vui mừng
Đón chào bạn chó tưng bừng
Dùng vòi đưa bạn lên lưng, lên đầu
Chó ngồi đây rỡn hồi lâu
Vẫy đuôi biểu lộ biết bao hài lòng.
Cả hai chung sống thong dong
Thật là sung sướng mãi không xa lìa.
Vua khen ngợi vị quan kia:
"Hình như đọc được nghĩ suy muôn loài
Hiểu voi thời quả thật tài!"
Vua liền ban thưởng cho người có công.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
BEST FRIENDS
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Ngày xưa có một con bê
Được ông quý tộc mua về nâng niu
Nhà ông giàu có, tiền nhiều
Thấy bê khoẻ, đẹp ông yêu vô cùng
Đặt tên Đại Hỷ, vui mừng
Nuôi bê bằng thức ăn thường rất ngon
Luôn ve vuốt, mãi chăm nom
Khiến bê cảm động nhớ ơn chủ mình.
Khi khôn lớn, lúc trưởng thành
Xác thân mạnh mẽ, dáng hình tốt tươi
Bê thành bò đẹp tuyệt vời
Một hôm bò nghĩ: "Cuộc đời sướng thay
Chủ nuôi kỹ lưỡng lâu nay
Trước đây hưởng lộc, lúc này đền ơn
Mình thời sức khoẻ tuyệt luân
Không bò nào khác mạnh hơn so tài
Trả ơn bằng cách nay mai
Mình thi kéo nặng không ai hơn mình
Bạc tiền, công trạng đạt thành
Trả ơn cho chủ trọn tình cùng nhau"
Chú bò tìm chủ nói mau:
"Có nhà buôn nọ sang giàu gần đây
Thường khoe khoang bấy lâu nay
Có bò khoẻ mạnh và hay nhất làng,
Tìm ông ta đánh cá rằng
Sức tôi kéo nổi xe hàng cả trăm
Bò ông ta không khoẻ bằng!"
Chủ nhân đồng ý vội vàng đi ngay
Tới nhà buôn ở làng này
Giàu sang nổi tiếng lại hay khoe mình
Chủ nhân thách đố đua tranh
Nhà buôn nghe chuyện quả tình ngạc nhiên:
"Trăm xe chở nặng bên trên
Bò nào kéo nổi, khó tin vô cùng
Tôi đồng lòng cá với ông
Tiền vàng đủ một ngàn đồng trao tay
Nếu bò ông thắng chuyến này,
Nếu thua ông trả lại đây một ngàn!"
Đôi bên ấn định thời gian
Nhà buôn khôn khéo buộc ràng trăm xe
Chất thêm sỏi đá nặng nề.
Còn phần Đại Hỷ chủ thì cho ăn
Ngon lành, no đủ, sẵn sàng
Tắm xong đeo cổ một tràng hoa tươi
Trang hoàng thêm đẹp thân người
Nửa thời hùng mạnh, nửa thời kiêu sa
Chủ nhân dắt chú bò ra
Buộc vào xe dẫn đầu chờ kéo đi
Chủ lên xe ngồi uy nghi
Tỏ ra quý tộc ông thì làm oai
Vung roi, hò hét đinh tai:
"Kéo đi! Đừng có đứng hoài! Đồ ngu!"
Bò nghe bực bội tâm tư
Nghĩ rằng: "Ta sống từ xưa tới giờ
Chưa hề làm chuyện xấu xa
Vậy mà chủ lại nói ta nặng lời
Thật là thô tục quá trời
Hôm nay đánh cá ý thời của ta!"
Bực mình bò đứng lì ra
Không còn chịu kéo xe và lặng yên
Khiến nhà buôn sướng vô biên
Đòi tiền thắng cuộc trao liền tại đây.
*
Chủ nhân quý tộc đắng cay
Trao tiền xong vội vã quay về nhà
Vừa thua thiệt, lại xót xa
Mất thêm uy tín thật là thảm thê.
Thảnh thơi gặm cỏ đường về
Chú bò Đại Hỷ không hề nghĩ suy,
Lát sau thấy chủ nằm kia
Nửa thời giận dữ, nửa thì buồn xo
Chú bò bèn hỏi lý do
Chủ nhân cho biết tại bò mà thôi:
"Vì mi ta thiệt hại rồi
Tiền vàng ta đã mất toi cả ngàn!"
Bò lên tiếng: "Chớ phàn nàn
Tại sao ông nói tôi đần ngu đây?
Roi còn vung mãi đầu này
Làm như tôi bướng bỉnh hay dại khờ!
Tôi không phá phách bao giờ,
Tôi không phóng uế đồ dơ trong nhà,
Không hề làm chuyện xấu xa
Xin ông cho biết đúng là vậy không?"
Chủ nhân đáp: "Đúng vô cùng!"
Chú bò vặn hỏi: "Sao ông vừa rồi
Gọi tôi là kẻ ngu thôi
Dù ngay trước mặt bao người lạ kia
Lỗi ông rõ rệt còn chi,
Suồt đời tôi có làm gì sai đâu!
Dù sao tình nghĩa đã lâu
Công ông nuôi dưỡng nỡ nào tôi quên
Ngày mai quay trở lại liền
Cùng nhà buôn đánh cá thêm một lần
Lần này đánh cá hai ngàn.
Nhớ dùng lời lẽ dịu dàng với tôi
Những lời tử tế mà thôi
Tỏ ra tôn trọng kẻo người cười chê!"
*
Chủ nhân hiểu rõ mọi bề
Trở lui đánh cá có nề hà chi.
Nhà buôn đồng ý tức thì
Nghĩ thầm: "Lại kiếm tiền kia dễ dàng
Những hai ngàn đồng tiền vàng!"
Ông vui trong bụng rộn ràng hoan ca.
Thế rồi mọi việc diễn ra
Khởi đầu tương tự như là trước đây
Một điều khác biệt lần này
Roi mây thô bạo bị thay thế liền
Chủ nhân cầm một cành sen
Thân yêu để nhẹ lên trên đầu bò
Vuốt thân thương, nói êm ru
Coi bò Đại Hỷ cũng như con mình:
"Bò yêu quý hãy nhiệt tình
Kéo xe cho khoẻ xứng danh đại tài!"
Xem kìa! Cảnh thật lạ đời!
Trăm xe chở nặng tức thời tiến lên
Chú bò Đại Hỷ phía trên
Phô trương sức mạnh vô biên, dẫn đầu
Kéo xe chuyển bánh phía sau
Trăm xe buộc dính tiến mau dễ dàng
Tới khi xe chót nhẹ nhàng
Lăn lên tới chỗ xe hàng đầu tiên
Nhà buôn há miệng ngạc nhiên
Nhìn bò kéo nặng, chẳng tin mắt mình
Thế là thua cuộc cam đành
Tiền vàng trao lại nay thành gấp đôi.
Chung quanh chứng kiến bao người
Tỏ lòng thán phục, thốt lời ngợi ca
Tặng cho Đại Hỷ thêm quà
Chủ nhân quý tộc quả là mừng vui
Nhưng phần thắng cuộc vừa rồi
Bạc tiền thưởng đó so thời kém xa
Kém bài học quý vừa qua:
"Người đời nên biết tỏ ra khiêm nhường
Biết tôn trọng, biết yêu thương
Suối nguồn hạnh phúc ngát hương thơm lành!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE BULL CALLED DELIGHTFUL
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Thành Ba La Nại ngày xưa
Có bà già nọ nhân từ kể chi
Bà nuôi một chú bê kia
Thân hình xinh xắn, lông thì đẹp sao
Đen tuyền, không chấm trắng nào
Bà nuôi bê với biết bao là tình
Như nuôi con cái của mình
Thức ăn ngon nhất bà dành cho bê
Thương yêu, âu yếm, vỗ về
Nên bê cảm động mãi kề cận bên
Người làng do đó dần quen
Gọi bê là chú "Bò Đen Của Bà".
Nhiều năm nhiều tháng trôi qua
Bê nay lớn xác thành ra chú bò
Dáng hùng mạnh, thân lớn to
Tuy nhiên thuần tính vẫn như thuở nào
Trẻ yêu bò biết là bao
Đua nhau nô rỡn lao xao phố phường
Giật tai, nắm cổ, bám sừng
Đôi khi trẻ nhảy lên lưng bò ngồi
Sờ phần đầu, kéo khúc đuôi
Thúc bò đòi chở đi chơi lòng vòng
Chú Bò Đen thích trẻ con
Không hề bực bội, lại còn hoan nghênh.
*
Một ngày bò tự nhủ mình:
"Bà nuôi ta quả tận tình bấy lâu
Khác gì con ruột bà đâu
Bà là hiền mẫu đậm sâu tình người
Bà nghèo túng đã lâu rồi
Nhưng bà chẳng muốn mở lời nhờ ta
Còn nhiều việc khác trong nhà
Ta không phải gánh, quả bà tốt thay
Ôi ơn nghĩa bấy lâu nay
Ta mong sao giúp bà ngay lúc này
Bớt lo âu, bớt đọa đày
Vượt cơn nghèo túng, qua ngày thương đau!"
Bò Đen tính toán trong đầu
Kiếm ra tiền bạc để mau giúp bà.
Một hôm tin tức loan ra
Có đoàn xe lạ phương xa tới làng
Năm trăm xe chở đầy hàng
Tới sông ngừng lại, khó sang khúc này
Bò không kéo nổi qua đây
Trưởng đoàn tính toán loay hoay một hồi
Mang trăm bò cột nối đuôi
Để cùng kéo một xe thôi! Ai ngờ
Khúc sông hiểm trở vô bờ
Trăm bò cũng chẳng kéo qua được nào,
Trưởng đoàn kinh nghiệm dồi dào
Rành về súc vật đã bao lâu rồi
Gặp gian nan nào chịu thôi
Đi tìm bò khác trong nơi làng này
Loanh quanh ông chợt gặp ngay
Bò Đen đang đứng nơi đây, thật mừng!
Thân mạnh mẽ, dáng hào hùng
Kéo xe hàng chắc qua sông dễ dàng
Ông bèn dò hỏi dân làng:
"Ai là chủ chú bò đang rỡn đùa?
Tôi trông bò rất đáng ưa
Muốn thuê bò để nhờ đưa xe hàng
Qua sông chỗ khó sang ngang
Tiền công tôi sẽ sẵn sàng trả ngay!"
Dân làng: "Ông thật là may
Chủ bò thời chẳng có đây! Cứ dùng!"
Trưởng đoàn xe rất vui mừng
Mũi bò xỏ sợi dây thừng ngang qua
Ông lôi miết, bò lì ra
Dù ông có kéo thật là mạnh tay.
Bò Đen nghĩ: "Cái ông này
Tiền không nói rõ tại đây, bây giờ
Thời ta cứ đứng trơ trơ"
Rành về súc vật đã từ bao lâu
Trưởng đoàn hiểu chuyện rất mau
Vuốt ve bò nói đôi câu chân thành:
"Bò thân mến, hãy nhiệt tình
Năm trăm xe kéo qua nhanh sông này
Tiền công ta sẽ trả ngay
Tiền vàng ta đã để đây sẵn sàng
Hai đồng một chiếc xe hàng
Hai đồng vàng nhé! Dễ dàng! Bõ công!"
Bò nghe tỏ vẻ hài lòng
Không còn do dự, theo ông trưởng đoàn.
*
Bò Đen mạnh mẽ hiên ngang
Buộc ngay vào chiếc xe hàng đầu tiên
Bò ra sức kéo xe liền
Chiếc xe chuyển bánh qua bên kia bờ
Mọi người thán phục. Chẳng ngờ!
Trăm bò trước đó cũng chưa sánh cùng
Bò Đen quả thật hào hùng
Kéo xe lần lượt sang sông cả đoàn
Sau khi mọi việc chu toàn
Trưởng đoàn lấy túi đựng vàng trả công
Mỗi xe phải trả hai đồng
Ông đưa có một và không giữ lời
Túi vàng đựng năm trăm thôi
Ông ta treo túi vào nơi cổ bò.
Bò Đen nào chịu yên cho
Chú vòng ra trước đoàn bò kéo xe
Chặn ngang lối chẳng cho đi
Trưởng đoàn bị kẹt, rất chi bực mình
Ông bèn ra lệnh đi quanh
Nhưng đoàn bò chẳng thi hành lệnh ông
Thấy Bò Đen dáng anh hùng
Đoàn bò chẳng dám đi vòng, đi quanh
Trưởng đoàn suy nghĩ thật nhanh:
"Chú bò này quả thông minh vô cùng
Biết mình còn thiếu tiền công
Thiếu năm trăm nữa nên không bằng lòng"
Ông bèn trả đủ ngàn đồng
Đựng trong túi mới cho xong nợ nần,
Bò Đen thoả mãn vô ngần
Cổ đeo túi bạc, quay chân trở về
Quay lui vượt khúc sông kia
Tìm về với "mẹ" còn gì vui hơn,
Bà già tuy rất bần hàn
Nhưng là hiền mẫu chứa chan lòng từ.
Dọc đường lũ trẻ nghịch đùa
Muốn giành lấy túi nên bu theo liền
Dễ gì lấy được túi tiền
Bò Đen tránh né giữ nguyên làm quà
Đem về đến tận cửa nhà
Bà già trông thấy rất là ngạc nhiên,
Trẻ con cả lũ huyên thuyên
Tranh nhau kể chuyện Bò Đen cho bà
Bà bèn đem túi vào nhà
Tiền vàng trong túi đếm ra cả ngàn.
*
Nhìn bò thấy mệt vô vàn
Thương "con" bà vội thở than não nề:
"Con ơi khổ cực làm chi
Sao mà con lại phải đi kiếm tiền
Ở đây bên mẹ cho yên
Có gì ăn nấy chẳng phiền hà đâu
Chúng mình no đói có nhau
Mẹ luôn chăm sóc trước sau lo gì!"
Nói xong bà tắm bò kia
Thật là sạch sẽ, rất chi tận tình
Rồi bà đấm bóp chung quanh
Để bò đỡ nhức, thân mình bớt đau,
Cho bò ăn thật ngon sao
Lại thêm nước uống ngọt ngào thơm tho
Bà nâng niu chăm sóc bò
Cả hai sung sướng êm ru cuộc đời
Đến mãn kiếp, đến tàn hơi.
Tâm từ đã biến cải nơi nghèo nàn
Chuồng nhỏ bé, lều tồi tàn
Thành lâu đài lớn chứa chan bao tình.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
GRANDMA’S BLACKIE
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Ngày xưa ở tại nông thôn
Có gia đình nọ sống luôn thuận hòa
Nuôi hai bò trong trại nhà
Lông màu hung đỏ, mượt mà, dịu êm
Hai bò đỏ là anh em
Nhọc nhằn lao động thường xuyên cận kề.
Nhà nuôi thêm một heo kia
Số chàng heo sữa còn gì sướng hơn
Chủ nhà lo thật chu toàn
Bao nhiêu thức uống, đồ ăn tốt lành
Khi rau cháo, lúc cơm canh
Toàn là hạng nhất để dành heo con
Đôi khi thêm cả đường ngon
Heo ăn, heo ngủ chẳng còn làm chi
Không di động, cứ nằm lì
Suốt ngày im lặng, ít khi ồn ào.
*
Bò em nhìn thấy buồn sao
Than: "Mình thời khổ! Heo nào cực thân!
Mình thời làm việc nhọc nhằn
Kéo xe chở nặng chạy lăn trên đường
Kéo cày bừa khắp ruộng đồng
Nắng hè nóng nực, gió đông lạnh lùng
Uống ăn kham khổ vô cùng
Toàn rơm với cỏ xoay vòng, thảm thay!
Mình mang lợi lộc hàng ngày
Giúp thêm tài sản vào tay chủ mình
Heo kia chẳng giúp gia đình
Vậy mà được hưởng tốt lành quanh năm!"
Bò em ghen tức cằn nhằn
Hỏi anh với giọng băn khoăn ngỡ ngàng.
Bò anh kinh nghiệm, khôn ngoan
Thấy em thắc mắc, nhẹ nhàng nhủ khuyên:
"Em ơi chớ có muộn phiền
Ghen tuông người khác chỉ thêm hiểm nghèo
Đừng ghen tị với con heo
Chủ mà đãi ngộ là điều nguy nan
Đồ ngon ngọt của chủ nhân
Chính là ‘thực phẩm tử thần’, ham chi!
Nhà này, em nhớ lại đi
Cô con gái chủ nay thì lớn khôn
Giờ cô chuẩn bị kết hôn
Tiệc mừng đãi khách kéo luôn mấy ngày
Món ăn chính là heo này
Nên heo đặc biệt từ ngay bây giờ
Được nuôi béo mập đợi chờ
Người ta làm thịt xẻ ra lạnh lùng
Vài ngày nữa có tiệc tùng
Họ hàng ở khắp các vùng chung quanh
Kéo về dự lễ linh đình
Bấy giờ heo sẽ trở thành món ăn
Người lôi đầu, kẻ kéo chân
Đem heo giết thịt! Tấm thân tan tành!"
*
Đúng như lời của bò anh
Ít hôm khách tới gia đình rất đông
Chủ nhà gả gái đầu lòng
Cho nên đám cưới vô cùng dềnh dang
Heo kia bị giết thảm thương
Làm thành nhiều món thông thường ngon sơi
Bò anh lúc đó thốt lời
Nói về kinh nghiệm cuộc đời đẩy đưa:
"Em ơi em nhận ra chưa
Chuyện heo lâm nạn như vừa xảy ra?"
Bò em: "Dạ thấy rõ mà
Giờ em hiểu chuyện xót xa này rồi!"
Bò anh nói tiếp ngậm ngùi:
"Đây là hậu quả của thời vàng son
Được chiều đãi, được ăn ngon
Được nuôi tử tế là còn khổ đau!
Phần mình quý hoá gì đâu
Rơm khô, cỏ úa từ lâu chán chường
Món ăn thật quá tầm thường
Nhưng so ra vẫn trăm đường tốt hơn
Hơn cơm dẻo, hơn gạo thơm
Hơn đồ ngon ngọt heo luôn được dùng
Điều này dễ hiểu vô cùng
Mình ăn những thứ tuy không ngon lành
Nhưng không gây hại cho mình
Mà rồi tuổi thọ tăng nhanh, kéo dài.
Đừng nên khi sống trên đời
Vội vàng ghen tức với người hơn ta
Nên tìm hiểu cho rõ ra
Giá nào phải trả để mà hưởng vui!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
BIG RED, LITTLE RED AND NO-SQUEAL
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

Hồi xưa ở một thôn làng
Gia đình quý tộc có chàng thanh niên
Thiện Nhân, tên gọi lành hiền
Mẹ cha yêu quý, láng giềng mến thương
Gia đình cưới vợ cho chàng
Một cô tốt nết đảm đang hàng đầu
Vợ chồng hạnh phúc bên nhau
Sinh ra trai gái trước sau vài người.
Thôn làng ở chốn xa xôi
Tính chung chỉ có ba mươi gia đình
Dân làng chan chứa cảm tình
Với chàng trai trẻ hiền lành, tinh khôn
Vì chàng tìm cách luôn luôn
Mở mang phát triển làng thôn giúp đời
Mang về lợi ích khắp nơi
Thêm vui cuộc sống, thêm tươi cõi lòng
Bà con quý trọng vô cùng,
Chàng nhân dịp đó đã không ngại ngần
Khuyên người thanh lọc thân tâm
Tuân theo "ngũ giới" chuyên cần quanh năm,
Nói sao, đúng vậy chàng làm
Nêu cao gương sáng dân làng soi chung.
Nhớ lần có việc cộng đồng
Mọi người hội họp phân công chốn này
Nền nhà rác rưởi vương đầy
Chàng bèn dọn chỗ nơi đây để ngồi
Sau khi quét dọn sạch rồi
Vô tình có kẻ đến nơi chiếm liền
Chàng nhường nhịn, chàng lặng yên
Tìm qua chỗ khác dọn thêm ngại gì,
Nhưng rồi lại bị chiếm đi
Chàng bèn dọn tiếp không hề kêu ca
Chuyện giành giật cứ diễn ra
Đến khi đủ chỗ người ta ngồi rồi
Thời chàng mới được thảnh thơi
Ngồi vào chỗ cuối hết người muốn tranh
Nêu gương nhẫn nhục tốt lành
Dạy dân làng cách trở thành hiền lương
Kết đoàn, nhường nhịn, yêu thương
Biết phương chung sức, biết đường góp công
Khiến làng thôn, khiến ruộng đồng
Trở nên tốt đẹp theo dòng thời gian
Hết gian trá, hết tham lam
Việc làm phạm pháp hoàn toàn biến đi.
Mọi người hoan hỉ kể chi
Tiếc thay ông trưởng thôn kia bất bình.
Không ưng ý, chẳng đồng tình
Vì bao quyền lợi của mình tiêu tan,
Khi làng mà hết tội nhân
Hết luôn tiền phạt, hết luôn uy quyền
Ông bực bội, ông than phiền:
"Còn ai nể mặt mình trên cõi đời?"
*
Bất lương vốn sẵn tính người
Ông thôn trưởng vội vào nơi cung đình
Gặp nhà vua và tâu trình
Rằng bao trộm cướp lộng hành làng thôn
Xin vua giúp đỡ nhân dân,
Vua bèn ra lệnh: "Bắt luôn bọn này
Rồi mang tội phạm đến đây
Để ta trừng trị thẳng tay, răn đời!"
Thế là trúng kế ông rồi
Trưởng thôn vội trở lại nơi làng mình
Mỗi gia đình một "tù binh"
Ông ta trói lại dẫn trình nhà vua
"Đây là tội phạm!" ông thưa
Vua nghe tâu vậy ngần ngừ gì đâu
Chẳng cần xét xử thêm lâu
Truyền mang tội phạm ra mau pháp trường
Cho voi dẫm chết làm gương
Coi như trừng trị những phường gian manh!
Ba mươi người bị hành hình
Nằm trong sân trước cung đình! Thảm thay!
Chờ voi mang tới nơi đây
Chờ voi dẫm nát, đọa đày tấm thân.
Nghĩ rằng cái chết tới gần
Họ bèn than thở vô ngần thương đau.
Thiện Nhân nằm ở hàng đầu
Khuyên rằng: "Ta hãy mau mau hành trì
Khởi lòng tha thứ từ bi
Tha người vu cáo chỉ vì gian tham,
Tha cho voi dữ hung tàn,
Tha vua mê muội vô vàn bất công!"
Khi voi được dẫn vào cung
Voi không chịu dẫm lên lưng đám người
Vươn vòi kêu rống một hồi
Rồi voi rời bỏ khỏi nơi cung đình
Chẳng tuân theo lệnh hành hình
Dường không muốn giết người lành, người ngay.
Các voi lần lượt vào thay
Cũng đều tránh né xéo giày nạn nhân
Thật là kỳ lạ vô ngần!
Người ta phỏng đoán rằng dân làng này
Mang bùa thiêng, có thuốc hay
Làm voi sợ chạy không quay đầu về,
Nhưng khi khám chẳng thấy chi
Mọi người kinh ngạc hiếu kỳ hỏi thêm
Thiện Nhân bèn trả lời liền:
"Linh thiêng bùa chú ta quên được nào!"
Vua bèn cho gọi chàng vào
Muốn nghe bùa chú! Xiết bao lạ lùng!
Thiện Nhân tới trước ngai rồng
Quỳ thưa: "Bùa chú này không giống người
Bùa phát ra tự tâm thôi
Đó là ‘ngũ giới’ tuyệt vời linh thiêng!"
Vua truyền: "Hãy kể rõ thêm!"
Thiện Nhân: "Năm giới ta nên thực hành:
‘Không nên sát hại sinh linh,
Vật không sở hữu của mình chớ ham,
Tránh tà hạnh, tránh gian dâm,
Đừng nên dối trá, hãy luôn thật thà,
Chớ nên say rượu mê mờ’
Năm điều cấm đó ai mà tuân theo
Tạo ra sức mạnh cao siêu
Coi như bùa chú với nhiều quyền năng!"
Thấy chàng tử tế, giỏi giang
Vua bèn gạn hỏi rõ ràng đầu đuôi
Sau khi biết sự thật rồi
Vua liền ra lệnh tức thời tịch thu
Ruộng vườn cũ, tài sản xưa
Mà thôn trưởng chất chứa từ lâu năm
Phân chia cho đám tội nhân
Tha về làng cũ làm ăn hiền hòa.
Dân làng vui vẻ mọi nhà
Cùng nhau hợp tác thật là thân thương
Chung lưng phát triển khóm phường
Không còn thôn trưởng bất lương thuở nào.
*
Một ngày họ bắt tay vào
Cùng nhau xây dựng, ai nào quản công
Một công trình lớn vô cùng
Quán hàng ngay ngã tư đường thênh thang.
Lòng tin dân chúng vững vàng
Thiện Nhân dạy cách hợp đoàn từ lâu
Nhưng mà họ chẳng nghĩ sâu
Cho rằng phái nữ xứng đâu dự phần
Chỉ riêng nam giới mới cần
Mới là thích hợp vô ngần mà thôi.
Điều này gây bất mãn rồi
Thiện Nhân lúc đó tại nơi nhà chàng
Nữ nhân có bốn cô nàng
Riêng người thứ nhất vô vàn thông minh
Tên là Thiện Pháp đẹp xinh
Muốn tham gia với công trình nói trên
Mong rằng nam nữ bình quyền
Nàng tìm trưởng toán làm quen biếu quà
Công trình xây cất vẽ ra
Là do trưởng toán, ai mà khác ông
Nhận quà hậu hĩnh vừa xong
Ông lo giúp đỡ nàng không nề hà
Ông bèn bí mật làm ra
Xà ngang để đỡ mái nhà đang xây
Rồi đưa nàng giấu đi ngay
Đợi xà khô cứng sau này không cong
An toàn, rắn chắc vô cùng
Tương lai có kẻ cần dùng đến thôi.
Bao nhiêu kiến trúc khắp nơi
Xà ngang chắc mạnh mọi người cầu mong,
Quán hàng xây dựng trong vùng
Đàn ông, trai tráng đều cùng tham gia
Đến giai đoạn chót diễn ra
Cần xà ngang đỡ nóc nhà nữa thôi
Thợ bèn lấy gỗ chưa phơi
Định làm xà đỡ cho nơi nóc này
Nhưng ông trưởng toán can ngay
Nói rằng: "Gỗ mới dùng đây khó lòng
Sẽ bị oằn, sẽ bị cong
Tương lai bị gãy vô cùng hiểm nguy,
Bây giờ các bạn phải đi
Kiếm tìm xà cũ mang về chốn đây
Gỗ khô, rắn chắc lâu ngày
Mới mong đỡ mái nhà này êm xuôi!"
Sau khi đi khắp mọi nơi
Tới nàng Thiện Pháp mọi người tìm ra
Nhà nàng có một xà nhà
Vừa khô, vừa cũ, đo ra vừa tầm
Thật là tốt đẹp vô ngần
Họ bèn lên tiếng ân cần hỏi mua
Nàng không bán, dịu dàng thưa:
"Làng cần xin biếu, xin đưa làng dùng
Chỉ xin tiếp sức đàn ông
Cùng nhau xây dựng cho xong công trình!"
Thợ thuyền khó xử thật tình
Thông thường công việc chỉ dành đàn ông
Họ suy tính, họ ngại ngùng
Về tìm trưởng toán chờ mong ý người.
Ông bèn nói: "Cũng được thôi
Tại sao phụ nữ ta thời bỏ qua
Đàn bà tương tự như ta
Khéo tay, hay việc thật là thuận duyên
Hãy mời tham dự ngay liền
Việc làng hoàn tất càng thêm dễ dàng!"
Thợ thuyền quay lại nhà nàng
Trước tiên xin chiếc xà ngang mang về
Rồi mời Thiện Pháp cùng đi
Tiếp tay đóng góp còn chi ngại ngùng
Cùng nhau xây dựng việc chung
Công trình hoàn tất vô cùng vẻ vang.
Nữ nhân còn lại ba nàng
Cùng xin tham dự ngang hàng đàn ông,
Một nàng vườn rộng mênh mông
Trái cây, hoa lá đầy trong khu vườn
Ở ngay kế cận quán hàng
Nàng bèn ngỏ ý biếu làng. Tốt thay!
Một nàng ao phủ sen đầy
Cũng lên tiếng biếu tiếp tay mọi người,
Chỉ riêng nàng thứ tư thôi
Thiện Sinh, trẻ nhất, suốt đời thảnh thơi
Được nuông chiều đã lâu rồi
Thiện Sinh không chịu giúp nơi xóm làng.
*
Một đêm đầy ánh trăng vàng
Thiện Nhân triệu tập dân làng nơi đây
Quán bên đường vừa dựng xây
Chàng lên tiếng giảng điều hay, điều lành:
"Hãy chăm nom cha mẹ mình,
Trọng người lớn tuổi, lão thành, già nua,
Nói lời chân thật, hiền từ
Tránh lời thô ác phao vu hại người,
Tham lam, keo kiệt ngưng thôi,
Dẹp cơn phẫn nộ, thảnh thơi tâm hồn!"
Lời chàng vang vọng làng thôn
Giúp bà con trở về nguồn hiền lương.
Thiện Nhân tới lúc mệnh chung
Sinh làm Đế Thích thiên cung sáng lòa
Cõi trời thứ ba mươi ba
Vua trời ngôi báu thật là vẻ vang,
Và rồi các bạn của chàng
Cũng sinh lên đó thênh thang cõi trời.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE HEAVEN OF 33, Ch.1: Cooperation
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Nơi đây phong cảnh tuyệt vời
Có ông Đế Thích muôn người ngợi ca
Cõi trời thứ ba mươi ba,
Có thêm thần A Tu La lâu rồi
Thần này mặt mũi khó coi
Cho nên Đế Thích nhìn thời chẳng ưng,
Một ngày ông mở tiệc mừng
Mời thần xấu xí dự cùng với ông
Chuốc cho họ uống rượu nồng
Say sưa đến nỗi quay cuồng mê đi
Ông lùa họ xuống vực kia
Dưới chân ngọn núi Tu Di xa vời
Nơi đây là một tầng trời
Rộng bằng cõi thứ ba mươi ba này
Nhưng mà dưới thấp lắm thay
A Tu La có sẵn đây lâu đài.
Ông Đế Thích là vua trời
Kiếp xưa hiểu đạo, dạy đời điều hay
Những điều tốt đẹp giờ đây
Sao ông lại bỗng quên ngay mất rồi?
Ông Đế Thích là vua trời
Từ trong tiền kiếp, từ đời xa xưa
Là Thiện Nhân có tâm từ
Từng theo giáo pháp, từng ưa đạo mầu
Giúp người làm tốt đã lâu
Phút này sao chợt quay đầu bến mê
Tạo ra nghiệp xấu gớm ghê:
"A Tu La bị đẩy về vực sâu!"
*
A Tu La tỉnh rượu mau
Các thần xấu xí bắt đầu nổi sân
Bị lừa, họ tức vô ngần
Cùng nhau nổi dậy leo dần lên cao
Núi Tu Di gió rì rào
Đưa thần bất mãn thét gào tiến lên
Tấn công Đế Thích liên miên
Vua trời thua trận ưu phiền biết bao
Rút lui khỏi chốn trời cao
Dùng xe vĩ đại phóng vào biển khơi
Lượn trên sóng gió tơi bời
Qua vùng đồi núi, lướt nơi cánh rừng
Ngọn cây xoải rộng chập chùng
Chim muông làm tổ nhiều từng đã lâu,
Xe vua trời phóng qua mau
Sức như vũ bão trên đầu cây cao
Ngọn cây gãy đổ ào ào
Tổ chim rơi rụng, chim nào thoát đây?
Chim già khiếp sợ tung bay
Chim non bị chết đọa đày xác thân
Kêu rên thảm thiết vô ngần
Vua trời nghe được hỏi thần đánh xe:
"Tiếng đâu vang vọng não nề?"
Thần này thuật lại những gì xảy ra
Vua trời nghe chợt xót xa:
"Chim non giãy chết thật là bi thương!
Sinh linh kiếp sống vô thường
Mạng mình cũng vậy vấn vương làm gì!"
Tâm ông nở đoá từ bi
Lệnh cho thần đánh xe kia trở về:
"Hãy quay xe lại mau đi
Gây chi chết chóc, thảm thê, đọa đày
Hãy quay về cõi trời ngay
A Tu La hại mạng này chẳng sao
Thân ta không đáng tiếc nào
Chủ quyền thiên giới ham đâu tranh giành
Hãy quay xe! Chớ sát sinh!
Chim non chết chóc tội tình! Chao ơi!"
Chiến xa quay ngược trở lui
Ầm ầm về lại cõi trời băm ba
Nơi đây các A Tu La
Đột nhiên thấy vậy thế là hoảng kinh
Tưởng vua trời có viện binh
Chen nhau bỏ chạy mong mình thoát thân
Không quay đầu lại một lần
Xuống tầng trời thấp trốn luôn dưới này
Trong lâu đài sẵn dựng xây
A Tu La vốn họp bầy xưa nay.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE HEAVEN OF 33, Ch.2: Compassion
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Vua trời Đế Thích mừng thay
Bất ngờ thắng trận, giờ này trở lui
Về lâu đài cũ lòng vui
Lâu đài sẵn tại tầng trời băm ba.
Cạnh bên là một dinh cơ
Một khu vườn đẹp, một hồ ao xanh
Đây là quả báu tốt lành
Của ba người nữ tái sinh kiếp này
Họ gieo nghiệp thiện trước đây
Vừa nhiều nhiệt huyết, lại đầy từ tâm
Họ là ba vị nữ nhân
Cùng Thiện Nhân sống quây quần kiếp xưa
Xà nhà, vườn tược, ao hồ
Đã thành tâm cúng dường cho xóm làng
Gieo nhân tốt, giờ vẻ vang
Cõi trời cao đó các nàng tái sanh
Chỉ riêng có nàng Thiện Sinh
Nữ nhân trẻ, thiếu lòng thành kiếp xưa
Gieo nhân thiện nàng chẳng ưa
Nay thành chim hạc nương nhờ rừng hoang.
*
Vua trời Đế Thích rảnh rang
Một hôm chợt nhớ tới nàng Thiện Sinh
Đi tìm nàng chốn rừng xanh
Đưa nàng lên tận thiên đình dạo chơi
Cho nàng thấy tại cõi trời
Vườn, ao, dinh thự tuyệt vời dễ thương
Quả lành của kẻ cúng dường
Kiếp xưa nghiệp thiện vẫn thường gieo nhân
Giờ đây sung sướng vô ngần
Trăm đường hạnh phúc, muôn phần sướng vui.
Ông khuyên nàng hạc đôi lời:
"Kiếp xưa nàng chẳng sống đời tu tâm
Nay làm chim hạc sơn lâm
Rừng sâu, núi thẳm muôn phần bi thương
Ta khuyên nàng hãy tìm đường
Tuân theo giới luật, tìm nương đạo vàng!"
Ông truyền "ngũ giới" cho nàng,
Riêng phần nàng hạc mở mang cõi lòng
Quyết tâm giữ giới cho tròn
Rồi nàng từ biệt về trong khu rừng.
*
Vua trời Đế Thích tuy mừng
Một ngày ông muốn thử lòng Thiện Sinh
Xem nàng hạc có sửa mình
Cho nên ông hiện thành hình mồi ngon
Biến thành một chú cá con
Cá nằm phơi bụng ở luôn trước nàng,
Thế là nàng hạc vội vàng
Mỏ dài quắp cá sẵn sàng ăn thôi
Tưởng rằng cá đã chết rồi
Nào ngờ cá lại quẫy đuôi rùng mình
Cá còn sống! Đừng sát sinh!
Năm điều giới cấm nhớ rành chẳng quên
Hạc bèn thả cá ra liền
Xuống dòng suối mát rừng bên an lành.
Cá kia hiện lại nguyên hình
Thành ông Đế Thích nhiệt tình ngợi ca:
"Đáng khen nàng hạc của ta
Giờ đây giữ giới thật là lành thay!"
Trong lòng hoan hỉ tràn đầy
Ông từ biệt trở về ngay cõi trời.
Sau này nàng hạc qua đời
Giữ gìn "ngũ giới" nàng thời tái sinh
Được làm người, lại đẹp xinh
Làm cô con gái gia đình nông thôn
Chuyên làm đồ gốm bán buôn
Nơi miền bắc Ấn hưởng muôn phước lành.
Một ngày tại chốn thiên đình
Chợt đâu nhớ đến Thiện Sinh thuở nào
Vua trời tìm hiểu vui sao
Thấy nàng đã tái sinh vào nhà kia
Làm đồ gốm chẳng khá gì
Ông bèn kiếm cách vội đi giúp liền
Biến thành ông lão lành hiền
Chở xe dưa chuột từ miền khác sang
Đây là dưa quý bằng vàng
Ông già đậu ở giữa làng la lên:
"Dưa bằng vàng quý vô biên
Bà con hãy đến lấy liền ngại chi!"
Người ta đến lấy dưa kia
Thời ông lại nói: "Dưa thì biếu không
Cho người nào biết tu thân
Biết theo ngũ giới thành tâm hàng ngày!"
Mọi người giới cấm chẳng hay
Lời vàng, nghiệp thiện lâu nay biết gì
Tưởng ông lẩn thẩn kể chi
Cho nên lối xóm bỏ đi! Chê cười!
Họ cho là chuyện lạ đời.
Thiện Sinh trái lại nàng thời nghĩ ngay
Rằng xe dưa chuột vàng này
Là quà mang đến nơi đây cho nàng,
Tìm ông già tại xe hàng
Nàng xin dưa chuột bằng vàng quý thay.
Ông già nghiêm nghị hỏi ngay:
"Thế cô ngũ giới có hay giữ gìn?"
Nàng bèn lễ phép thưa liền:
"Suốt đời ngũ giới con quên được nào!"
Ông già hoan hỉ biết bao:
"Riêng cô xứng đáng được trao dưa vàng"
Để xe lại trước nhà nàng
Ông già từ biệt. Cả làng ngạc nhiên.
Lành thay cô gái tâm hiền
Đem vàng san sẻ, chẳng quên người nghèo
Bao nhiêu thiện nghiệp mãi gieo
Năm điều giới cấm giữ theo trọn đời.
*
Sau này kết quả tuyệt vời
Mạng chung lên lại cõi trời thăng hoa
Tái sinh thành gái mặn mà
Làm con của chúa thần A Tu La
Thần này mặt mũi phô ra
Thường là xấu xí, ai ngờ riêng con
Đẹp như một bóng trăng tròn
Xinh tươi nhan sắc lại còn đáng yêu
Khi khôn lớn được cha chiều
Cho cô tự chọn chồng theo ý mình.
Một ngày đại hội linh đình
A Tu La các thần quanh cõi trời
Được mời tụ họp một nơi
Kén chồng cô chọn một người trong đây,
Khi hay rõ được chuyện này
Vua trời Đế Thích hiện ngay dự phần
Cũng thành ra một vị thần
A Tu La đó xa gần ai hay.
Cô nàng trang sức đẹp thay
Hương lành đưa gót tới đây kén chồng
Nhìn vua trời, nhận ra ông
Nhạc tình rộn rã, tiếng lòng chơi vơi
Chọn ngay Đế Thích vua trời
Cùng nàng gá nghĩa, hai người đẹp duyên.
Đưa nàng về chốn chư thiên
Vua trời âu yếm luôn bên cạnh nàng
Trao nàng địa vị nữ vương
Sống chung hạnh phúc, tình thương dạt dào.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE HEAVEN OF 33, Ch.3: Merit
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Ngày xưa loài vật bốn chân
Bầu chàng sư tử dữ dằn làm vua,
Ngoài trùng dương khắp bến bờ
Cá thần được chọn coi như đứng đầu,
Riêng loài chim lại đua nhau
Thường ưa sắc đẹp từ lâu lắm rồi
Ham phô hình dáng bên ngoài
Ngôi vua bèn chọn ngỗng trời Kim Nga.
Kim Nga nhan sắc mặn mà
Có con gái cũng thật là đẹp xinh
Khi cô còn tuổi xuân xanh
Vua yêu, vua quý nên dành đặc ân
Được quyền ước nguyện một lần
Ước chi vua hứa sẽ làm theo ngay,
Cô bèn ước chồng sau này
Do cô tự chọn một ngày tương lai.
*
Tháng năm lần lượt trôi hoài
Cô nàng nay đã tới thời lớn khôn
Để cho công chúa kén chồng
Vua Kim Nga triệu tập trong một ngày
Muôn loài chim ở quanh đây
Kéo về núi Tuyết vui vầy thật đông
Trên cao nguyên rộng mênh mông
Bao chim tụ họp chờ mong duyên lành
Ước sao được lọt mắt xanh
Của nàng công chúa nổi danh khắp trời.
Vua Kim Nga bèn ngỏ lời
Để con tự chọn bạn đời nơi đây
Ngỗng trời công chúa vui thay
Nhìn quanh khắp lượt lòng đầy hân hoan,
Chợt nàng để ý tới chàng
Chim công cổ đẹp rỡ ràng ánh châu
Lông đuôi sặc sỡ nhiều mầu
Dung nhan phô sắc ai đâu sánh cùng
Nàng lên tiếng chọn bạn lòng:
"Chàng con ưng lựa làm chồng là công!"
Vua Kim Nga rất tán đồng
Các loài chim khác đều cùng vây quanh
Chúc mừng chú rể linh đình:
"Giữa bao nhiêu kẻ hùng anh buổi này
Bạn thời được chọn, vui thay!
Chúng tôi mừng bạn gặp may trong đời!"
Chim công nghe sướng mê tơi
Vươn đầu tự mãn, thốt lời kiêu căng:
"Các anh đâu có hay rằng
Khắp bầu trời rộng ai bằng được ta!"
Nói xong công xoè đuôi ra
Như hình cái quạt, thật là mê ly
Khoe lông mầu sắc lạ kỳ
Quay vòng nhảy múa còn chi đẹp bằng
Lòng tự phụ, vẻ huênh hoang
Công vươn cao cổ khoe khoang thân mình
Và do đó đã vô tình
Hở ra chỗ kín, hớ hênh thân người
Phô ra lồ lộ giữa trời
Thật là xấu hổ, tức cười biết bao.
Vây quanh chim chóc lao xao
Cười vì công múa điệu sao tục tằn.
*
Vua Kim Nga chợt nghĩ thầm:
"Con mình lầm chọn chàng đần thế kia
Không còn biết xấu hổ chi
Thiếu phần khiêm tốn, thiếu bề đoan trang
Xứng đâu làm rể cung vàng
Xứng đâu duyên sánh với nàng con ta!"
Vua lên tiếng, giọng vang xa:
"Chim công ngưng múa để mà nghe đây,
Bộ lông ngươi rực rỡ thay
Đuôi xoè cánh quạt múa may tuyệt vời
Cổ như ngọc bích sáng ngời
Vẻ thời duyên dáng, giọng thời du dương
Bề ngoài đẹp đẽ phô trương
Bề trong chất chứa trăm đường nhớp nhơ
Không thanh lịch, chẳng nết na
Rất chi ngu xuẩn, thật là cuồng điên
So ra chẳng xứng kề bên
Con ta tế nhị, lành hiền, thơ ngây!"
Mộng vàng trôi cuối chân mây
Chim công gục mỏ xa bay ngậm ngùi.
Về sau công chúa ngỗng trời
Được vua cha gả trong nơi cung vàng
Một chàng chim có họ hàng
Xứng đôi, vừa lứa vẻ vang duyên lành.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE DANCING PEACOCK
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Một bầy chim cút thuở xưa
Đứng đầu có một vị vua trị vì
Vua chim cút rất có uy
Muôn chim kính trọng, nể vì, mến thương.
Thợ săn kia ở ven rừng
Là người tài giỏi tiếng lừng khắp nơi
Giả chim kêu thật tuyệt vời
Cái tài bắt chước ít người sánh ngang,
Giả chim cút chàng kêu vang
Như chim kêu cứu khi vương bẫy người
Nhiều chim bị dụ tới nơi
Chàng giăng bẫy chụp, chim thời kẹt ngay
Thế là lâm nạn cả bầy
Bị chàng nhốt giỏ đọa đày xác thân
Chàng đem ra chợ ở gần
Bán chim, kiếm sống, bao lần thành công.
Một ngày vừa rạng vầng hồng
Vua chim thám hiểm bay trong khu rừng
Vua nhìn quanh quất xem chừng
Chăm lo sinh mạng cho từng chú chim
Khôn ngoan vua nhận ra liền
Thợ săn giả tiếng chim quen gọi bầy
Dụ chim cút lọt bẫy này
Vua lo tìm kế hoạch hay cứu bầy.
Vua bèn cho triệu tập ngay
Bao nhiêu chim cút quanh đây tụ về
Trong vương quốc, khắp sơn khê
Mời thêm chim cút vùng quê xa vời
Muôn chim tụ họp một nơi
Để nghe cách thức chống người thợ săn.
Vua chim cút đứng đầu đàn
Chào mừng đồng loại nghiêm trang thốt lời:
"Chúng ta chim cút cùng loài
Lâu nay lâm nạn bi ai khốn cùng
Nên góp sức, phải chung lưng
Phá tan mưu kế gian hùng thợ săn!"
Chim đầu đàn đề nghị rằng:
"Hãy theo kế hoạch kết đoàn của tôi
Chẳng may bị chụp lưới rồi
Mỗi chim một lỗ ta chui đầu vào
Cùng nhau vươn cổ lên cao
Rồi cùng cất cánh bay vào vườn bên
Lưới giăng bị nhấc bổng lên
Ta cùng đội lưới quăng liền bụi gai
Bay xuống dưới, trốn ra ngoài
Thế là ta thoát khỏi tai họa này,
Thợ săn gỡ lưới loay hoay
Chúng ta thong thả tung bay cuối trời!"
Khi vua chim cút dứt lời
Thấy là phương cách tuyệt vời khôn ngoan
Muôn chim đồng ý cả đoàn
Tin rằng sẽ được an toàn dài lâu.
*
Thợ săn vào sáng hôm sau
Vẫn quen giả tiếng chim đâu khác gì
Tưởng rằng cũng giống mọi khi
Dụ chim vào bẫy khó bề thoát thân
Nào ngờ chuyện lạ vô ngần
Chim cùng vươn cổ bất thần tung bay
Đội theo cả lưới giăng này
Bụi gai gần đó quăng ngay lên rồi
Thế là mưu kế đi đời
Chẳng chim nào kẹt lưới người gian manh
Thợ săn bận rộn quẩn quanh
Sáng chiều gỡ lưới, bực mình biết bao
Ngày trôi mất ! Sức tiêu hao!
Khó giăng thêm mẻ lưới nào bẫy chim.
Rồi liên tiếp mấy hôm liền
Bầy chim thắng lợi liên miên cách này
Thợ săn cứ mải loay hoay
Bận lo gỡ lưới cả ngày toi công
Trở về nhà với tay không
Vợ chàng giận giữ la chồng một phen:
"Không có chim! Chẳng có tiền!
Mất công cả buổi chẳng nên chuyện gì
Hay là mê kẻ nào kia
Thay lòng đổi dạ bỏ bê vợ nhà?"
Vợ cằn nhằn, vợ hét la.
Phân trần chàng vội kể ra sự tình:
"Ta nào thiếu sự trung thành
Hôm nay xui quá nên đành về không
Bầy chim đoàn kết vô cùng
Chui đầu mắt lưới đồng lòng nâng lên
Thả vào gai nhọn kế bên
Thế là ta thất bại liền buổi nay!"
Thợ săn chợt nảy ý hay
Vuốt ve: "Thôi cũng còn may đấy bà
Nhờ bà ta chợt nghĩ ra
Bà hay gây gổ cùng ta nhiều rồi,
Bọn chim kia cũng thế thôi
Một ngày nào đó chúng thời gây nhau
Chẳng còn hòa hợp nữa đâu
Bấy giờ ta sẽ tóm mau cả bầy
Chim chui bẫy! Tiền vào tay!
Bà thời nở nụ cười ngay đấy mà
Bà nên kiên nhẫn nghe ta
Vợ chồng hạnh phúc, cửa nhà êm vui!"
*
Quả nhiên thật đúng như lời
Một ngày chuyện xảy ra rồi chẳng lâu
Bầy chim chen chúc cùng nhau
Nàng chim vô ý đạp đầu chàng kia
Dù nàng xin lỗi tức thì
Chàng kia vẫn giận không hề bỏ qua
Chàng bèn lên tiếng thét la
Thế là cãi cọ xảy ra mất rồi
Chàng to tiếng, nàng nặng lời
Vua chim can gián cũng đời nào xong
Nghĩ thầm: "Nguy hiểm vô cùng
Chim không hoà thuận, việc không tốt lành
Cùng bầy mà cứ đua tranh
Đến khi nâng lưới cũng ganh nhau hoài
Thế là sẽ gặp nguy tai
An toàn đâu nữa! Tàn đời còn chi!"
Vua chim ra lệnh bay đi
Bầy chim đa số tức thì theo ngay,
Những chim khác còn tại đây
Mải mê cãi lộn càng ngày càng hăng
Thình lình có lưới bủa giăng
Thợ săn trở lại vừa quăng lưới này
Hai chim vẫn cãi hăng say:
"Ta không nâng lưới! Ta đây chẳng cần!
Kệ mi ta chẳng dự phần!"
Bầy chim còn lại nổi sân tức thì:
"Chúng ta nào có ngu chi
Ra công nâng lưới cho mi chê cười!"
Cả bầy tranh chấp tơi bời
Bùng ra như đám cháy nơi rừng già.
Thợ săn lợi dụng thời cơ
Tóm đầy một mẻ chẳng tha mạng nào
Giỏ kia bèn nhốt kỹ vào
Đem về đưa vợ nấu xào món ăn
Vợ liền vui vẻ vô ngần
Mời thêm lối xóm xa gần tham gia
Tiếng cười vang khắp cửa nhà.
Thương bầy chim cút thật là dại ngu!

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE QUAIL KING AND THE HUNTER
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Nhà vua nọ thời xa xưa
Có quan cố vấn rất ư nhiều tài
Ông quan thông thái hơn người
Tiếng loài vật nói ông thời hiểu ngay
Chuyện trò với chúng hàng ngày
Bằng ngôn ngữ của loài này, loài kia.
Một hôm rảnh rỗi ông đi
Cùng đoàn hầu cận theo kề một bên,
Dọc bờ sông nước dâng lên
Mấy người đánh cá neo thuyền vung tay
Tung ra lưới khắp sông này
Hòng mong bắt cá vào đây kiếm tiền.
Nhìn xuống sông ông thấy liền
Một nàng cá đẹp như tiên dẫn đầu
Thân hình lóng lánh tươi mầu
Cầu vồng phô sắc cũng đâu sánh bằng
Theo sau đuôi là một chàng
Thân to, cũng đẹp rỡ ràng kém chi
Chàng ta mải miết bơi đi
Hầu như không để ý gì chung quanh
Chỉ nhìn theo dáng xinh xinh
Dõi theo nàng, mắt si tình dại ngây
Khi gần tới lưới giăng đây
Tinh khôn nàng cá đã hay biết rồi
Nàng bèn lanh lẹ lách người
Bơi quanh lưới cá tức thời tránh ngay
Chỉ riêng chàng cá, buồn thay,
Đang mê tâm khảm, đang say cõi lòng
Cho nên mù quáng vô cùng
Lưới kia chui thẳng vào trong, tàn đời!
Thế là chàng bị bắt thôi
Vui mừng ngư phủ được mồi kéo lên
Ném chàng cá lớn qua bên
Vót cây cho nhọn chờ xiên cá này
Lửa nhóm lên, khói quyện bay
Cá mà nướng lửa xưa nay tuyệt trần!
*
Bờ sông chàng cá phơi thân
Vẫy vùng rên xiết vô ngần thương đau
Cá than thở một hồi lâu
Quan nghe hiểu cá, gật đầu cảm thông
Ông quay lại đám tùy tùng
Vội vàng thuật lại nỗi lòng cá kia.
Ông thầm nghĩ: "Cá u mê
Không hề sợ chết, không hề sợ xiên
Chỉ lo nàng cá buồn phiền
Nghĩ chàng phản bội có thêm cuộc tình"
Cá luôn miệng nói một mình:
"Đời tôi ao ước ở quanh bên nàng
Thân tôi đây tôi chẳng màng
Vì nàng tôi sẽ sẵn sàng xả thân
Lo cho nàng là tối cần
Nàng đâu? Tôi muốn luôn gần nàng thôi!"
Ông quan buông tiếng thở dài
Khi nghe cá thốt những lời bi thương
Quan thầm nhủ: "Cá điên cuồng
Thân giờ bi đát vì vương dục tình
Nhưng tâm thời vẫn quẩn quanh
Cái vòng luyến ái thoát nhanh được nào
Rồi đây chết sẽ ra sao
Con đường địa ngục đọa vào tránh đâu
Thôi ta nên giúp cá mau
Kiếp sau khỏi phải đớn đau đọa đày!"
Ông quan rất tốt bụng này
Ghé người đánh cá tại đây ngỏ lời:
"Bác chài trên bến sông ơi
Thần dân chung thủy lâu đời của vua!
Từ lâu lắm, từ xa xưa
Ta chưa hề được bác đưa tặng quà
Hôm nay hãy biếu cho ta
Một con cá để gọi là xã giao!"
Trưởng đoàn đánh cá thưa mau:
"Xin vâng! Nào chúng tôi đâu tiếc gì
Xin ngài cứ lấy cá đi
Cá nào ngài thích tôi thì kính dâng!"
Ông quan: "Vậy tốt vô ngần
Cá kia to xác nằm gần sông xanh
Trông ra có vẻ ngon lành!"
Trưởng đoàn: "Ngài muốn xin dành ngài ngay!"
Ông quan cầm cá lên tay
Cá còn rên rỉ giọng đầy bi thương.
Quan bèn nói với cá rằng:
"Ngươi sao dục lạc vấn vương cả đời
Nếu ta không thấy được ngươi
Hôm nay ngươi sẽ tàn đời còn chi
Con đường mù quáng ham mê
Mãi đưa ngươi tới não nề khổ đau
Cá ngu ơi, thoát ra mau
Từ nay chớ có chui đầu bẫy xưa
Đừng nên tham đắm say sưa
Cội nguồn tình ái luôn thừa sầu bi!"
Lời vàng thức tỉnh lương tri
Bến bờ giác ngộ tràn trề hương thơm
Cá nhìn quan nói cám ơn
Ơn lời chỉ giáo khôn ngoan vô cùng.
Quan bèn thả cá xuôi dòng
Quay lên cùng đám tùy tùng ra đi.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE FORTUNATE FISH
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Ngày xưa có chú chim non
Đôi chân, đôi cánh hãy còn nhỏ xinh
Nằm trên tổ giữa rừng xanh
Chim cun cút nhỏ chỉ quanh nơi này
Không biết đi, chẳng biết bay
Mẹ cha vất vả suốt ngày kiếm ăn
Lo cho cút khá nhọc nhằn
Thương con cha mẹ xả thân kiếm mồi.
*
Địa phương này từ lâu rồi
Mỗi năm nạn cháy rừng thời xảy ra,
Năm nay lửa cũng chẳng tha
Một hôm khói bốc nhạt nhòa rừng cây
Lửa hồng bộc phát đâu đây
Chim muông rời tổ vội bay rộn ràng
Gió lên, khói bốc, lửa lan
Tổ chim cút nhỏ lửa càng gần thêm
Mẹ cha nán lại cùng chim
Biết rằng con nhỏ khó yên được nào.
Lửa rừng càng lúc càng cao
Cây cành gãy đổ ào ào chung quanh
Mẹ cha chim cút hoảng kinh
Biết rằng khó cứu con mình thoát nguy
Nên đành cất cánh bay đi
Để con lại tổ! Chia ly não lòng!
Giữa vùng khói lửa mịt mùng
Chim muông thoát hiểm vô cùng khó khăn.
*
Chim non kẹt lại nghĩ thầm:
"Dễ gì có thể thoát thân chốn này
Mẹ cha ta từ lâu nay
Yêu ta, săn sóc hàng ngày cho ta
Chu toàn, tươm tất, thiết tha
Đến khi lửa cháy lan ra bốn bề
Mẹ cha liều mạng ngại chi
Vẫn còn nán lại đến khi cuối cùng
Cứu ta biết chẳng thành công
Mới đành bay thoát khỏi vòng nguy tai
Tâm từ cha mẹ rạng ngời
Ta xin ghi khắc bao đời khó quên
Cầu cho cha mẹ bình yên!"
Thế rồi chim cút nghĩ thêm phận mình:
"Giờ ta bất lực thật tình
Chân không đi được, lết quanh tổ này
Cánh không bay thoát khỏi đây
Nhưng đầu óc vẫn tràn đầy suy tư!"
Với tâm sáng, với lòng từ
Hạnh Chân Thật nọ bỗng như nở bừng
Tạo ra sức mạnh vô cùng
Chim non thành kính tập trung muôn lời
Niệm thêm công đức tuyệt vời
Của bao chư Phật từ thời xưa kia,
Thật là uy lực diệu kỳ
Tự nhiên ngọn lửa vô tri chợt ngừng
Không còn tàn phá khu rừng
Tắt như nhúng đuốc xuống vùng hồ ao,
Muôn chim còn lại mừng sao
Cùng chim cút nhỏ thoát bao hiểm nghèo.
Triệu năm sau đó tiếp theo
Khu rừng này vẫn hưởng nhiều bình an.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE BABY QUAIL WHO COULD NOT FLY AWAY
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Ngày xưa có một cái cây
Vươn lên to lớn ở ngay giữa rừng
Bao nhiêu chim chóc trong vùng
Rủ nhau kéo đến sống chung hợp đoàn
Một chim tột bực khôn ngoan
Được bầu ra đứng đầu đàn nơi đây.
Chim đầu đàn chợt một ngày
Bay quanh trông thấy trên cây của mình
Hai cành gió thổi dập dình
Vỏ khô cọ xát tạo thành bụi dơ
Bụi rơi xuống dưới lá khô
Và rồi chút khói bất ngờ bốc lên
Chim suy nghĩ đoán ra liền:
"Thế nào lửa cũng cháy trên cây này
Khu rừng sẽ bị cháy lây
Gây ra thảm họa, cả bầy khó yên!"
Chim đầu đàn bèn nhắn tin
Cho mời tất cả các chim họp bàn
Mở lời: "Hỡi các bạn thân
Cây ta đang sống nguy nan hiểm nghèo
Tương lai lửa sẽ cháy thiêu
Tràn lan lửa sẽ hủy tiêu khu rừng
Ở đây nguy hiểm vô cùng
Ta nên xa lánh khỏi vùng này ngay
Kẻo mà bỏ xác tại đây!"
Lời khuyên hợp lý lại đầy tình thương.
Nhiều chim khôn vội tìm đường
Rời vùng nguy hiểm, tìm phương an lành
Bay qua rừng khác cho nhanh.
Nhiều chim tự nhận khôn lanh hơn người
Không chịu nghe, chẳng muốn rời
Nghĩ mình can đảm, mở lời cười chê:
"Đầu đàn mà lại nhát ghê
Khói vương chút ít có nề hà chi
Cớ sao ta phải ra đi
Nơi đây tổ ấm còn gì hơn đâu!"
*
Buồn thay chỉ được ít lâu
Những lời tiên đoán xảy mau ra rồi
Một ngày vào buổi xấu trời
Cành cây cọ xát lửa thời phát ra
Thành tia nho nhỏ văng xa
Rơi ngay xuống lá khô và cháy lên
Lửa lan ra khắp bốn bên
Ngày càng mãnh liệt càng thêm hãi hùng
Cái cây to lớn nhất rừng
Giờ đây lửa bắt lên từng lá cao
Các chim còn đó xôn xao
Khu rừng biển lửa ào ào khắp nơi
Tổ chim ngập khói tơi bời
Khiến chim nghẹt thở, mắt thời mù luôn
Nhiều chim không thể thoát thân
Lửa rừng thiêu cháy vô ngần thương đau.
Kẻ không có trí trước sau
Không nghe lời phải thoát đâu tử thần.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
WISE BIRDS AND FOOLISH BIRDS
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Ngày xưa có một cây bàng
Thân to vươn giữa thênh thang núi rừng
Bên sườn núi tuyết chập chùng
Nơi ba con vật ở cùng với nhau
Sống chung thân thiết từ lâu
Một là chim trĩ đậu đầu ngọn cây,
Hai là khỉ thích đu dây,
Ba là voi nọ da dầy, to thân
Cả ba con vật quây quần
Thông minh tài trí cũng gần tương đương
Dù quen biết, dù yêu thương
Vẫn luôn tranh cãi chẳng nhường nhịn chi
Hiếm khi đồng ý chuyện gì
Luôn cho mình phải rồi chê ý người.
Thời gian hoài phí dần trôi
Sợ rằng tình bạn tới thời rã tan
Ba con vật cùng họp bàn
May thay đồng ý dễ dàng buổi nay:
"Kẻ nào có ý kiến hay
Đó là kẻ sống dạn dày bản thân
Tuổi nhiều kinh nghiệm vô ngần
Tất nhiên nhận xét có phần cao xa!"
Ngờ đâu rắc rối xảy ra
Ngày sinh, tuổi tác, cả ba quên rồi
Không còn nhớ vì lâu đời
So ra chẳng biết ai thời cao niên.
*
Một hôm nắng đẹp khắp miền
Nhìn cây bàng lớn êm đềm gió bay
Nảy ra sáng kiến tuyệt hay
Thế là chim trĩ hỏi ngay bạn vàng:
"Này voi cố nhớ rõ ràng
Lần đầu bạn thấy cây bàng ra sao
Cây to lớn như thế nào?"
Mơ màng voi đáp: "Ở vào thời xưa
Khi tôi nhỏ thường chơi đùa
Cây bàng chỉ thấp ngang vừa bụng tôi!"
Chim quay qua khỉ thốt lời:
"Vậy còn bạn khỉ thì thời đó đâu?"
Tay vuốt mặt, tay gãi đầu
Khỉ nhăn nhó nói: "Từ lâu lắm rồi
Khi tôi nhỏ tới đây ngồi
Chỉ cần vươn cổ đụng chồi ngọn cây
Cây bàng còn thấp lắm thay
Tôi ăn chồi đó hàng ngày khó chi!"
Voi và khỉ hỏi: "Vậy thì
Bạn chim trĩ có nhớ gì hay chăng?"
Đáp lời chim trĩ nói rằng:
"Khi tôi còn nhỏ phải băng núi đồi
Qua nơi xa lắc kiếm mồi
Cây bàng rừng lạ lâu đời sum sê
Trái nhiều chín mọng ngon ghê
Tôi ăn trái đó rồi về lại đây
Hôm sau đứng tại chỗ này
Tôi đi tiêu chảy ra ngay hột bàng
Hột bàng mọc với thời gian
Thành cây to lớn vươn ngang giữa rừng!"
*
Voi và khỉ vội chúc mừng:
"Tuổi đời bạn đã thuộc từng lớp trên
Bạn chim là vị cao niên
Chúng tôi kính trọng và nên nghe lời
Bạn khôn ngoan, bạn thạo đời
Chắc rằng kinh nghiệm hơn người khác thôi
Bạn nên hướng dẫn chúng tôi
Tránh đường sai sót, tránh nơi lỗi lầm
Vì hòa khí, vì tình thân
Bạn nên đứng đắn và luôn chân thành!"
Chim hoan hỉ: "Thật tốt lành!
Cám ơn hai bạn đã dành cho tôi
Những lời kính trọng tuyệt vời
Tôi xin hứa sẽ suốt đời chẳng quên
Sống theo sự tín nhiệm trên
Việc mong hoàn tất, tình thêm chan hòa!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE BIRTH OF A BANYAN TREE
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

-ooOoo-

Một trong nhiều kiếp trước đây
Có ông thần ở trên cây cao vời
Cây to, mọc đã lâu đời
Giữa hai đầm nước ngay nơi ven rừng
Một đầm nhỏ, nước lưng chừng
Chàng cua và lũ cá chung họp bầy,
Đầm kia rộng rãi đẹp thay
Lá sen phủ kín, nước đầy, xanh tươi.
Một năm hạn hán khắp nơi
Nước trong đầm nhỏ bốc hơi cạn dần
Nhưng bên đầm lớn ở gần
Nước nhờ sen phủ mười phần còn nguyên.
Cò kia đi dạo phía trên
Thấy bầy cá nhỏ cò liền dừng chân
Trong lòng tính toán phân vân
Nghĩ mưu lừa cá, bắt dần lên ăn.
Cò bèn tỏ vẻ quan tâm
Nói cùng bầy cá: "Nước đầm mau vơi
Các em rồi chết khô thôi
Khổ thân! Tội nghiệp! Mau rời khỏi đây!"
Cá nghe hoảng hốt cả bầy
Xin cò tìm cách ra tay cứu mình.
Cò bèn lên giọng nghĩa tình:
"Đầm sen là chỗ an bình trú chân
Di cư qua đấy cũng gần
Mỏ dài anh giúp quắp dần từng em!"
Cua nghe vội vã la lên:
"Coi chừng kẻo mắc bẫy tên cò này
Thật là chuyện lạ xưa nay
Giống cò nào có thương bầy chúng ta
Đói lòng nó đến thôi mà!"
Cò bèn trổ giọng ba hoa nhân từ:
"Các em muốn rõ thực hư
Cử ngay đại diện anh đưa đi liền
Qua chơi cho biết đầm sen
Bơi xong thỏa thích anh đem trở về
Anh đây tử tế khỏi chê
Giúp người hoạn nạn có nề hà chi,
Các em chớ có hồ nghi
Hãy mau thoát chốn hiểm nguy kịp thời!"
Cá nghe, bàn tán chọn người
Cá già được cử đi chơi thăm dò.
Cá già về, ca tụng cò:
"Anh chàng thật tốt! Chớ lo ngại gì!
Đầm sen rộng rãi đẹp ghê
Bồng lai, tiên cảnh khó bề sánh ngang!"
Thế là bầy cá vội vàng
Tranh nhau xin được dời sang đầm này.
Cuộc di cư dễ dàng thay
Anh cò bụng đói giúp ngay cho mà
Quắp từng em cá đưa qua
Gốc cây cổ thụ nhả ra rỉa mồi
Chỉ còn vứt lại xương thôi
Tàn đời lũ cá tin lời gian manh!
*
Đến khi hết cá bơi quanh
Trong đầm còn lại một mình chàng cua
Khôn ngoan, thủ đoạn có thừa
Cua vừa thắc mắc, lại vừa nghĩ suy:
"Mình rời đầm cạn ra đi
Phải lo đối phó, phòng khi mắc lừa".
Cò ta vồn vã hỏi cua:
"Bạn cua có muốn ta đưa giúp nào?"
Cua nghi ngại: "Đưa làm sao?"
Cò ta dụ dỗ: "Quắp vào mỏ thôi
Cũng như đưa cá vừa rồi!"
Cua bèn than vãn: "Vỏ tôi cứng còng
Lại trơn tuồn tuột thấy không
Mỏ dài anh quắp khó lòng lắm thay
Sợ rơi xuống đất tan thây
Chi bằng tôi bám nhẹ ngay cổ này
Cổ anh rất khỏe xưa nay
Mọi người vẫn phục là tay anh hùng!"
Thịt cua mùi chợt thơm lừng
Thêm lời nịnh hót tưng bừng sướng tai
Cò vươn ngay chiếc cổ dài
Cua bèn bám cổ. Cả hai đi liền.
Khi gần tới cạnh đầm sen
Ăn quen lối cũ cò bèn dừng chân.
Cua nghi, hỏi giọng băn khoăn:
"Sao anh ngừng lại? Phải chăng mệt rồi?"
Loay hoay tìm cách trả lời
Cò đang nghĩ quẩn, cua thời nhìn quanh
Thấy ngay xương cá rành rành
Gốc cây cổ thụ chất thành đống to.
Cua nhanh nhẹn bóp cổ cò
Hai càng chắc nịch xiết cho rụng rời,
Cua la: "Mày chết cò ơi!
Lừa tao sao nổi! Tao đời nào thua!"
Cò đau đớn khẽ van cua:
"Đầm sen gần tới! Tôi đưa đi liền!"
Cua ra lệnh: "Đi mau lên!
Giở trò bịp bợm chết liền nghe em!"
Cò đưa cua tới đầm sen
Cổ dài vươn xuống ngang trên mặt đầm
Để cua xuống nước cho gần
Để cò mau thoát khỏi phần đớn đau
Nào ngờ cua có tha đâu
Hai càng xiết mạnh cứa sâu cổ dài
Cổ cò đứt đoạn làm hai
Tàn đời xảo trá! Hết loài gian manh!
*
Thần cây rõ chuyện ngọn ngành
Răn đời: "Thâm độc có thành công đâu
Rước vào kết quả thảm sầu
Ác giả, ác báo từ lâu vậy mà!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE CRANE AND THE CRAB
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson
và Truyện Cổ Phật Giáo của Nguyễn Thế Vinh)

-ooOoo-

Ngày xưa có một ông già
Ở Ba La Nại, cửa nhà giàu sang
Ông già có một bạn vàng
Rất là tài giỏi, khôn ngoan hơn người.
Vợ ông già còn trẻ thôi
Đảm đang, duyên dáng, xinh tươi, mượt mà
Nên ông thầm nhủ lo xa:
"Đây là may mắn hay là nguy tai?"
Vợ chồng có một con trai
Ông yêu, ông quý nào ai sánh bằng.
Một ngày ông chợt nghĩ rằng:
"Vợ càng trẻ đẹp lại càng khó tin
Khi ta chết nàng chóng quên
Lấy thêm chồng khác ngay liền chẳng sai
Cả hai phung phí tiêu xài
Hết luôn tất cả gia tài của ta
Do bao công sức kiếm ra,
Con ta còn có gì mà hưởng đây,
Giờ ta phải kiếm cách ngay
Giữ gia tài lại sau này cho con
Cách hay nhất để bảo tồn
Là đem của cải giấu chôn trong rừng"
Ông bèn gọi kẻ tùy tùng
Trung thành giúp việc đã từng bao năm
Vào rừng sâu, chốn xa xăm
Mang theo của cải âm thầm giấu chôn
Nan Đà tên của gia nhân
Nghe ông tín cẩn ân cần nhắn nhe:
"Này Nan Đà hãy lắng nghe
Cố mà giữ kín những gì hôm nay
Khi ta từ giã đời này
Con ta rồi sẽ tới ngày lớn khôn
Bạn nên kề cận nó luôn
Rồi đưa nó tới chỗ chôn kho tàng
Nhưng khuyên nó hãy khôn ngoan
Biết đường xử dụng bạc vàng báu châu!"
*
Quả nhiên sau đó ít lâu
Ông già tuổi hạc về chầu tổ tiên
Con trai giờ đã thành niên
Học hành đỗ đạt lại thêm hiền lành
Thay cha làm chủ gia đình,
Một hôm bất chợt mẹ anh nói rằng:
"Con ơi! Con có hay chăng
Đa nghi hạng nhất ai bằng cha con
Cho nên ông đã giấu chôn
Bao nhiêu tài sản vào luôn rừng già,
Mẹ nghi lão bộc Nan Đà
Từ lâu hắn vẫn tỏ ra trung thành
Cha con tín cẩn hết mình,
Hỏi đi! Chắc hắn biết rành chỗ chôn
Tất nhiên hắn sẽ giúp con
Đem kho tàng trở về luôn nhà mình,
Rồi con còn lập gia đình
Chăm lo gia sản cha dành lại đây!"
Chàng nghe mẹ gợi ý hay
Hỏi ra quả thật đúng ngay y lời.
*
Nan Đà một buổi đẹp trời
Đưa chàng trẻ tuổi vào chơi khu rừng
Tới nơi kia hắn chợt ngừng
Rồi leo lên đứng trên từng đất cao
Thấy mình quan trọng biết bao
Kho tàng mình biết, chủ nào có hay!
Lòng kiêu mạn chợt dâng đầy
Hắn bèn mắng nhiếc chủ ngay tức thì:
"Đứa con hư, hãy đi đi
Tấm thân nô lệ có gì quý đâu
Gia tài không đáng hưởng nào!"
Bao lời thô ác, hỗn hào tuôn ra
Chàng trai nuốt giận làm lơ
Trở về nhịn nhục đợi chờ chuyến sau.
Vài ba ngày đã trôi mau
Cả hai trở lại rừng sâu chuyến này
Rồi y vậy, chẳng đổi thay
Nan Đà lại giống như ngày trước thôi
Thật là kỳ quặc quá trời
Chàng trai suy nghĩ, tìm người hỏi thăm.
Nhớ cha t